„Syn Szawła” to bardzo głośne dzieło węgierskiego reżysera Laszlo Nemesa, opromienione nagrodą Oskara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego w 2016 roku. Węgierskie spojrzenie na doświadczenie Zagłady, w dniu swej filmowej premiery zrobiło piorunujące wrażenie wśród publiczności na całym świecie. Zdarzyło się to nie pierwszy zresztą raz, kilka lat wcześniej odkryto dla świata twórczość Imre Kertesza, nagrodzonego Noblem, tym razem zaś nasi bratankowie wypowiedzieli się skutecznie w materii sztuki filmowej. Sukces filmu Nemesa był o tyle niespodziewany, gdyż nastąpił w chwili, gdy wydawało się iż o Holokauście powiedziano już absolutnie wszystko, a zjawiskiem niemożliwym wydawało się poruszenie hollywoodzkiej publiczności, wyraźnie nasyconej wybitnymi filmami z tej tematyki, o kapitule oskarowej nie wspominając. Mimo to „Syn Szawła” stał się kolejnym ważnym dziełem zmieniającym postrzeganie zjawiska Zagłady. Po doświadczeniach filmowców z najróżniejszymi gatunkami: dokumentem, dramatem czy nawet komedią, węgierscy twórcy przyjęli formułę paradokumentalną, stawiając widza w roli uczestnika działań w oświęcimskiej machinie śmierci, ustawiając go niejako „za plecami” głównego bohatera, pracownika Sonderkommando. To artystyczne założenie, nie wydające się być nadzwyczaj oryginalnym, dzięki znakomitej realizacji, kunsztowi operatorskiemu i scenariuszowi stało się doświadczeniem niezwykłym, i trzeba przyznać, dość bolesnym dla widzów. Osią fabularną opowieści jest dążenie głównego bohatera do pochówku kilkunastoletniego chłopca znalezionego wśród stosów zwłok. Jego działania są zastanawiającą, wręcz irracjonalną w tychże okolicznościach, symboliczną próbą zachowania resztek człowieczeństwa w miejscu tegoż człowieczeństwa pozbawionym... Obraz Nemesa jest dziełem na wskroś realistycznym, nie oszczędzającym odbiorcy, zmuszającym do przejścia przez wszystkie aspekty obozowego piekła. Jednakże obok sugestywnych wizji skrajnego okrucieństwa film pozostawia ogromne pole dla interpretacji etycznych, obyczajowych, społecznych a nawet filozoficznych. To zestawienie realizmu i pojawiającej się niejednokrotnie metafizyki sprawia, iż mamy do czynienia z niezwykłą interpretacją zjawiska, i co najważniejsze nie uzyskujemy na postawione przez twórców pytania oczywistych odpowiedzi. „Syn Szawła” to film kontrowersyjny, niepowtarzalny i wymagający niemałej odwagi od odbiorcy. Nie ulega wątpliwości że przyjęta formuła nie wszystkim przypadnie do gustu, jednakże dla osób zainteresowanych problematyką Zagłady jest to dzieło nadzwyczaj ważne i stawiane w jednym szeregu z arcydziełami gatunku. (Paweł Kowalczyk - PBW w Łodzi)